Modern İnsanın En Temel Problemlerinden Biri : Öfke


Önceki gün, gün ortasında telefona bir mesaj geldi. Telefonumun ekranında “Müsait misin, arayabilir miyim” yazıyordu. Mesajı gönderen bir arkadaşım, bir bankanın genel müdürlüğü’nde çalışıyor. Müsait bir yere geçip, önemli olduğunu düşündüğüm meseleye ilişkin daha sağlıklı bir konuşma yapabilmek adına hazırlanacaktım ki telefon çalmaya başladı. Telefonu açtım ve dinlemeye başladım kendisini.

Ofiste bir arkadaşı tarafından psikolojik olarak tacize uğradığını anladım anlattıklarından. Şikayet olarak da “ne zaman bir öneri getirsem, bir şey ifade etsem, bir paylaşımda bulunsam sürekli eleştirilerde bulunuyor. Dayanmakta zorlanıyorum” şeklinde cümleler kurdu. Hepimizin üç aşağı beş yukarı tanıyabileceğiniz ifadeler aslında arkadaşımın söylediği ifadeler.  Etrafımızda canımızı sıkan, moral bozmakta mahir, sürekli eleştirel gözlüklerle gezen hatta eleştiri boyutunu lens olayına kadar uygulayabilen kişiler de olabiliyor.

Arkadaşımdan biraz daha detay istedim. Somut örneklerini sıraladı arka arkaya. “Sen ne yapıyorsun bunlar karşısında” dedim. “Bir şey yapmıyorum” dedi. Tam “deli misin” diyecektim ki, geçen yıl arkadaşının ciddi bir rahatsızlık geçirdiğinden bahsetti ve bu olaydan sonra tavır ve davranışları sebebiyle daha hassas olunması gereken kişi olarak kategorize ettiklerinden bahsetti.

Hayatımızda hastalıklar, kazalar, travmatik olaylar ve kişiler bir şekilde yer alıyor ve bizi bazen ciddi derecede, bazen hafif şekilde bazen de farkedilemeyecek şekilde etkilemekte. Ama etkilemekte…

Arkadaşımın yaşadığı olay ilk bakışta zor bir durum gibi görünüyor. Yakın zamanda ciddi bir sıkıntı geçirmiş bir insandan bahsediyoruz. Tavırları ve davranışları artık bizi zorlamaya başlamış hatta ciddi derecede moral bozucu bir hal de almaya başlamış. Ama empati yaparak, bu yaklaşımını sıkıntısına bağlıyor ve onun avukatı rolünü oynayıp, biraz da vicdani sesi açarak sessizliği sürdürüyoruz.


Arkadaşım, arkadaşının durumunu açıkladıktan sonra; “ne yapmalısın sence” sorusunu sordum. Bir anda havuç vermek yerine ona durumu sorgulatmak istedim. “Bilemiyorum, onu incitmek istemiyorum” dedi. Ardından “Bu yüzden seni aradım ya işte, bir şey yapmamaktır doğru olan değil mi?” dedi. Çaresiz gibi hissediyordu.

Buraya kadar olan kısım aslında birçoğumuzun özellikle iş dünyasında karşı karşıya kaldığımız problematiklerden. Yani, bizi üzen, kıran ve/veya geren kişiler karşısında ne yapacağımızı bilememek yer alıyor. Özellikle sıkışmışlık hissinin yanı sıra yanlış bir davranışta bulunmamak yani yanlışa yanlışla cevap vermemek hassasiyeti de bulunmakta.

Liseden beri belli bir aktiflikte yürütmekteyim hayatımı. Özellikle üniversite yıllarında ciddi derece iş, okul ve sivil toplum faaliyetlerinde görev almış olduğumdan ötürü insan davranışları ile ilgili ciddi bir gözlem deneyimim oldu. Paralel devam eden psikoloji eğitimim de bu gözlemlerin analiz edilmesinde bana ciddi bir kılavuz sunmuş oldu. Üniversite ve sonrasında süregelen terapi deneyimlemelerim ile iletişim denilen meselenin hala daha çok çok önemli olduğu ve birçok kişinin bu durumun üstesinden tam olarak gelemediğini gördüm. Yani sağlıklı bir iletişim kurabilmek adına gidilmesi gereken çok ciddi yollar daha var.

İletişim meselesinde karşındakini anlaman, ona düşüncelerini aktarman ve vermek istediğin mesaj ile duyguyu iletebilmek çok ciddi bir beceri aslında. Özellikle, kültürel olarak “açık sözlü olmama” durumu iletişimi aslında kökeninden itibaren sarsıyor. Tıpkı arkadaşımın açık sözlü olamayıp, düşüncelerini ve yaşadığı üzüntüyü aktaramaması durumunda olduğu gibi.

Öfke önemli bir duygu durumudur. Agresyon barındırmakla birlikte bu agresyon ille fiziksel açıdan da destekli olmayı zaruri kılmaz. Çeşitli doyumsuzluklar, mutsuzluklar, hak etmediğimizi düşündüğümüz durumların ortaya çıkması ile küçük bir gerginlik olabileceği gibi geniş çapta bir agresyon davranışını da ortaya çıkarabilir öfke. İşte tam da bu noktada, öfkenin açığa çıkamaması ısınan gaz ile genleşen havanın çıkamadığı bir düdüklü tencere gibi tehlike olmaktadır öfkeyi yaşayan kişinin kendisi için. Elbette etrafına da potansiyel anlamda tehdit yaratacaktır ama önce ve en büyük zararı kendisine vereceği kesin.

Öfke toplumumuzda ayıplanan ve anormal görülen bir duygu durumu olarak görülmekte. Bunun başlıca sebebi olarak doğru sunulamaması olarak gördüğümü ifade etmem gerek. Yani, öfke denildiğinde büyük/kocaman tepkilerle ortaya sunulan tepki ifadeleri olarak algılamamak gerek. Hoşnutsuzluğun düzgün ve net bir biçimde ifade edilmesini de bu kapsama almalıyız.  Beğenmediğiniz bir davranış, bir çalışma veya bir tepki karşısında düşüncelerini, beğenmeyişinizi sakin, üslubu bozmadan ve net bir şekilde karşınıza aktarmanız gerekmekte. Biri bir davranışta bulundu, bundan doğrudan yada dolaylı olarak etkileniyorsunuz. Memnuniyetsizliğinizi paylaşmadığınız sürece o kişi benzer davranışları sürdürmeye dolayısıyla da sizi sinirlendirmeye devam edecektir.

Arkadaşıma da bu yönde cümleler kurdum. Kendisini rahatsız eden kişiyi dilerse baş başa görüşerek dilerse de bir sonraki kırıcı davranışından hemen sonra duyduğu memnuniyetsizliği ifade ederek, gereksiz yorumlarda bulunarak kendisini rahatsız etmemesi gerektiğini ifade ettim.

İlk başta garipsedi. “Bunu nasıl yapabilirim ki; canı sıkılır, morali bozulabilir” dedi. Bu önerilerimi yapmadığında ise kendisinin sürekli rahatsızlık duyduğunu hatırlattım. İlk başta önerimi garipsemesine rağmen yaptığım açıklamalar ile bir iki dakika içerisinde bunu yapabileceğine dair güveni oluştu ve karşısındaki kişiyi aslında tam manasıyla incitmeksizin kendi duyduğu rahatsızlığı ifade edebileceğini düşünmeye başladı.

Bu düşünce aslında salt bir düşünce de değil. Yani bir lütuf değil. Bu bir hak. Bu bir gerçeklik. Memnuniyetsizliği ve rahatsızlığı ifade etmek normal bir davranış. Aksine, bunu yapmamak anormal olarak nitelendirilebilir ve kişinin psikolojisini rahatsız edebilir.

Özetle, arkadaşıma da önerdiğim ve olması gereken minör de olsa yaşanılan gerilimlerin kaynağı her ne ise bulunmalı ve kaynağı itibariyle çözüm aranarak düzeltilmesi yoluna gidilmelidir. Bu doğrultuda öfke ve hoşlanmama gibi durumlar karşısında muhatabınıza bu düşüncelerinizi ve hissiyatınızı aktarmanız, beraberinde muhatabınızın da daha dengeli bir yapıya ulaşmasına yardımcı olacaktır. Esasında bir nev’i iyilik yapmış oluyorsunuz. Çünkü yanlış algıladığınız, muhtemelen başkalarının da yanlış anlaması muhtemel durumu ifade ederek negatif davranış konusunda karşınızı eğitmiş ve problemli alanı düzeltmiş olursunuz.

Arkadaşımın yaşadığı örnekte olduğu gibi. Evet, travmatik bir olay yaşamış birini incitmek istemeyiz. Ancak, o kişinin içerisinde bulunduğu bağlam sağlıksız ise, bu sağlıksızlığın bizi de etkilemesine fazlaca izin vermek karşımıza iyilikten ziyade kötülük yapıyoruz.

Reklamlar

4 thoughts on “Modern İnsanın En Temel Problemlerinden Biri : Öfke”

  1. Sezai emeğine sağlık. Güzel bir konuya değinmişsin. Aslında bizim toplum olarak gelişmeye çok ihtiyaç duyduğumuz bir alan. Duygu ve düşünceleri ifade edebilmek ilişkileri daha dürüst ve sağlıklı bir yapıya getiriyor. Eleştirmek demek rencide edip kırmak demek değil. Çok rahatlıkla karşımızdaki kişiye ben dilini kullanarak ve olaya odaklanarak rahatsız olduğumuz durumu açıklayabiliriz. Etkili iletişim tekniklerini kullanabilmek burada çok önemli. Onaylamadığımız bir davranışı kabulleniyor görünmek her iki tarafa da zarar veriyor. Bir taraf silik ezik konuma gelirken diğer taraf da hatasını göremiyor. Halbuki uygun bir dille eleştirmek her iki tarafın da gelişimine katkı sağlar diye düşünüyorum.

    Sevgiler,

    Sultan Durmuş

    1. Değerli Müdürüm, Sevgili Hocam,

      Yazıyı okuduğunuz ve güzel düşüncelerinizi paylaştığınız için çok teşekkür ederim.
      En kısa zamanda görüşebilmek dileğiyle..

      Sevgiler

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s